1. Şifremi Unuttum
    ARA TOPLAM : TL TOPLAM : TL

     

    Bor ile temiz bir geleceğe...

    Rezervler

    Bor, yeryüzünde toprak, kayalar ve suda yaygın olarak bulunan bir elementtir. Toprağın bor içeriği ortalama 10-20 ppm olmakla birlikte ABD’nin batı bölgeleri ve Akdeniz’den Kazakistan’a kadar uzanan yörede yüksek konsantrasyonlarda bulunur. Deniz suyunda 0,5-9,6 ppm, tatlı sularda ise 0,01-1,5 ppm aralığındadır. Yüksek konsantrasyonda ve ekonomik boyutlardaki bor yatakları, borun oksijen ile bağlanmış bileşikleri olarak daha çok Türkiye ve ABD’nin kurak, volkanik ve hidrotermal aktivitesinin yüksek olduğu bölgelerde bulunmaktadır.

    Dünya Bor Rezervleri

    Dünyadaki önemli bor yatakları Türkiye, Rusya ve ABD’de olup dünya ticari bor rezervleri 4 bölgede toplanmaktadır. Bunlar; ABD Kaliforniya Eyaletinin güneyinde yer alan “Mojave Çölü”, Güney Amerika’da yer alan “And Kemeri”, Türkiye’nin de yer aldığı “Güney-Orta Asya Orojenik Kemeri” ve Doğu Rusya’dır. Türkiye dışında diğer önemli bor rezervlerinin bulunduğu bor yataklarının rezerv dağılımı farklı kaynaklardan alınan bilgilere göre şöyledir;

    Boron (Kramer) Yatakları, Kuzey Amerika: Rio Tinto firması tarafından açık ocak işletmeciliği yöntemi ile işletilen yatağın toplam rezervi firmanın 2013 yılı faaliyet raporundaki verilere göre B2O3 bazında 22 milyon tondur. Firma tarafından kernit minerali ve tinkal mineralleri için cevher zenginleştirme tesisi 2014 yılında faaliyete geçmiştir. 2014 yılında B2O3 bazında 508 bin ton üretim gerçekleştirilmiştir.

    Searles Lake Yatağı, Kaliforniya: Searles Valley Minerals firması tarafından çözelti madenciliği yapılarak işletilmektedir. Tesisin kapasitesi 2 milyon tondur.

    Fort  Cady Kalsiyum  Bor  Yatağı,  Mojave  Desert,  Kaliforniya:  Fort Cady Minerals tarafından çözelti madenciliği yöntemi ile işletilen yatak düşük tenörlü ve derinde olması nedeniyle (~410 metre) çıkarılması, işlenmesi zor ve maliyeti de yüksektir. Bu yatakta şu anda üretim yapılmamaktadır.

    Death Valley Bor Yatakları/Billie Mine: Yeraltı ocak işletmeciliği yöntemi ile işletilen yatak kolemanit, üleksit ve propertit içermektedir. Ancak bu yatakta şu anda üretim yapılmamaktadır.

    Sırbistan:  2004 yılında keşfedilen Jadar Bor Havzasının işletme hakkını Rio Tinto firması 2005 yılında almış olup, havzanın Li2O içeriği %1,8 ve B2O3 içeriği ise %13,1’dir. Yatak kolemanit ve jadar minerallerinden oluşmaktadır. Rio Tinto Borax firmasının 2014 yılı faaliyet raporuna göre bu havzanın tahmini muhtemel rezervi B2O3 bazında 16,2 milyon tondur. Kanada’da yerleşik Erinventures ve Sırbistan’da yerleşik JP PEU firmalarının ortaklaşa geliştirmekte olduğu Sırbistan'ın güneyindeki Jarandol havzasındaki Piskanja bor yatağında yaklaşık %28,8 tenörlü 6,2 milyon ton ve Pobrdje yatağında ise %36,39 B2O3 tenörlü 250 bin ton rezerv olduğu tahmin edilmektedir. En çok bulunan bor mineralleri kolemanit, üleksit ve powlitdir (kalsiyon borosilikathidroksit-Ca2B5SiO9(OH)5). Firma, Ocak 2013’de çalışmalarını tamamladığını ve ruhsat işlemlerine başladığını belirtmiştir. Piskanja bor yatağında yaptığı çalışmalar sonucunda %30,8 B2O3 tenörlü 5,6 milyon ton görünür ve %28,3 B2O3 tenörlü 6,2 milyon ton muhtemel rezerv olduğunu duyurmuştur. Ayrıca Ultra Lithium (Kanada) firması, Jadar havzasının 20 km doğusunda 676 km2’lik alanda lityum ve bor aramaları yapmaktadır. Firma 2013 ve 2014 yıllarında toplam 7.445 m sondaj yapmıştır.

    Güney Amerika Bor Yatakları: Söz konusu yatakların en önemli özelliği genelde çok geniş alanlara küçük rezervler halinde yayılmasıdır. Bu yatakların And dağlarının ortalama 4.000 metrenin üzerindeki yüksek bölgelerinde yer almakta olup, çalışma mevsimi kısadır. Ayrıca, bu madenlerin tenörleri genelde düşüktür. Güney Amerika rezervlerinin büyük bir bölümünü üleksit (sodyum kalsiyum borat) minerali oluşturmaktadır.

    Tincalayu, Arjantin: Yatak, 1.500 m genişlikte, 500 m uzunlukta ve 100 m derinliktedir. Yatak yaklaşık %20 tenörlü 300 bin ton (B2O3 bazında) tinkal, üleksit, kolemanit ve kernit rezervine sahiptir. Daha önce Rio Tinto Borax tarafından işletilen saha 2012 yılında Avusturalya menşeli Orocobre Ltd. tarafından devralınmıştır. 2014 yılında 40 bin ton üretim gerçekleştirilmiştir. 2014 yılında Campo Quijano’da bulunan 30 bin ton/yıl kapasiteli boraks dekahidrat tesisi Tincalayu’ya taşınmıştır. Ayrıca firmanın 9.000 ton/yıl kapasiteli borikasit tesisi mevcuttur. Olacapato’da yapılması planlanan 25 bin ton/yıl kapasiteli borikasit tesisinin ön fizibilitesini tamamlamıştır.

    Salar de Olaroz, Arjantin:  Yatak deniz seviyesinden 3.900 m yükseklikteki bölgede bulunmakta olup Orocobre Ltd. tarafından işletilmektedir. 93 m2’lik havzada lityum, bor ve potasyum kaynakları mevcuttur. Firma 1,85 mlyon ton bor içeren sahada ilk etapta lityumu değerlendirmek üzere proje başlatmıştır. Aralık 2014’de pilot tesis üretime başlamıştır. Firma 2015 yılı son çeyreğinde aylık 1.450 ton lityum karbonat üretimi gerçekleştirmeyi planlamaktadır.

    Salar de Surire Bor Cevheri Yatağı, Şili: Arica’da (Şili) deniz seviyesinden 4.050 m yükseklikte bulunan yatak 1,5 milyar tonluk (B2O3 bazında 30 milyon ton) rezervi ile dünyanın en büyük üleksit yataklarından biridir. Söz konusu yatak, QuiBorax tarafından işletilmekte olup, 36 bin ton/yıl kapasiteli borik asit üretimi tesisi bulunmaktadır.

    Salar de UIyuni, Bolivya: En büyük suyu çekilmiş tuz gölünde 9,5 milyon ton üleksit rezervi mevcuttur. Ayrıca 7 milyon ton lityum rezervi bulunmaktadır. Söz konusu saha ile ilgili olarak Conpania Minera Rio Grande Sur S.A. ile QUİ Borax arasında uluslararası tahkimde mahkemeleri devam etmektedir. Minerex Sa tarafından aylık 1.500 ton kalsine üleksit üretilmektedir.

    Salar de Carcote ve Salar de Ascotan, Kuzey Şili: SQM Salar tarafından işletilen Salar de Carcote ve Salar de Ascotan yatakları B2O3 bazında 7 milyon ton üleksit rezervine sahiptir.

    Asya Bor Yatakları: Asya ülkelerindeki bor rezervleri genelde magnezyum borat (Askarit) ve sınırlı bölgelerde tinkal ve borosilikattan oluşmaktadır. Bu cevherler, genelde düşük tenörlü olup rafine ürün üretiminde teknolojik zorlukları olan yapıdadır. Ascharite cevheri özellikle Çin ve Kazakistan da bulunmakta olup ortalama B2O3 tenörü %8-10’dur. Çin’de doğal bor yatakları geniş olmasına rağmen, yatakların %90’dan fazlasının tenörü %12 B2O3’ün altındadır. Çin’in bor yataklarının büyük bir kısmı Liaoning ve Jilin bölgelerinde yer almaktadır. Qinghai (Çin) bor yatakları 4.000 m yükseklikte bulunduklarından ve birbiriyle ilişkili mineral grupları içermeleri (bor, lityum ve potasyum) sebebiyle Güney Amerika da yer alan bor yataklarına benzemektedirler.

    Rusya Bor Yatakları: Rusya’nın en önemli bor yatağı, dünyada bilinen 3 önemli datolit bor yataklarından biri olan Dalnegorsk (Rusya) yatağıdır. Tenör ortalama %9-10 B2O3, toplam rezerv miktarı yaklaşık 230 milyon tondur. Bu bor yatağı, Russian Bor tarafından işletilmektedir. 2014 yılında 81 bin ton bor ürünü üretilmiştir. Bunun yaklaşık %10’u borik asit olup diğer ürettiği ürünler kalsiyum borat, borik anhidrit ve konsantre datolittir. 


    Dünya Bor Rezervlerinin Dağılımı (2014)

    ÜLKE

    TOPLAM REZERV

    (Bin ton B2O3)

    TOPLAM REZERV

    (% B2O3)

    Türkiye

    953.300

    72,8

    Rusya

    100.000

    7,6

    A.B.D.

    80.000

    6,1

    Çin

    47.000

    3,6

    Şili

    41.000

    3,1

    Sırbistan

    24.000

    1,8

    Peru

    22.000

    1,7

    Bolivya

    19.000

    1,5

    Kazakistan

    15.000

    1,1

    Arjantin

    9.000

    0,7

    TOPLAM

    1.310.300

    100,0

      

    Türkiye Bor Rezervleri

    Türkiye’de bilinen bor yatakları özellikle Kırka/Eskişehir, Bigadiç/Balıkesir, Kestelek/Bursa ve Emet/Kütahya’da bulunmaktadır.

    Türkiye'de rezerv açısından en çok bulunan bor cevherleri tinkal (Na2O.2B2O3.10H2O) ve kolemanit (2CaO.3B2O3.5H2O)’ tir. Türkiye'de önemli tinkal yatakları Kırka'da kolemanit yatakları ise Emet ve Bigadiç civarında bulunmaktadır. Bunlara ilaveten, Bigadiç’te az miktarda üleksit rezervi mevcut olup Kestelek‘te zaman zaman üleksit yan ürün olarak elde edilmektedir. Rezerv miktarları mineral bazında aşağıda verilmektedir.


    Türkiye Bor Rezervlerinin Dağılımı (Mineral Bazında-2015)
     

    CEVHER CİNSİ

    TOPLAM (TON)

    EMET (Kolemanit-Üleksit)

    1.815.291.000

    KIRKA (Tinkal)

    832.676.000

    BİGADİÇ (Kolemanit-Üleksit)

    631.865.000

    KESTELEK (Kolemanit)

    5.555.000

    TOPLAM

    3.285.087.000

     

     

    • Kaynaklar
    • Eti Maden Bor Sektörü Raporu, 2014
    • Eti Maden Stratejik Plan ( 2015-2019 )